De kunst van tuinieren – ADRIAEN COORTE

“Zo mooi vastgelegd dat je de smaak bijna door de verf heen kunt proeven”

De zomer is begonnen en onze tuinen, balkons en terrassen zijn nu op hun mooist en brengen met een beetje geluk bijna dagelijks kleur en vitamines op ons bord. Het opsmikkelen van deze gezonde lekkernijen is natuurlijk waar we het allemaal voor doen, maar leggen jullie de oogst ook vast? Houden jullie een tuindagboek bij? Fotograferen jullie al het Oh-zo-heerlijke, maar Oh-zo-vergankelijke wat er groeit en bloeit in jullie tuinen? Doen hoor! Voor je het weet is het weer herfst!

Adriaen Coorte, Rijksmuseum, Amsterdam

Adriaen Coorte, Rijksmuseum, Amsterdam

Nederlandse kunstenaars laten zich al eeuwenlang inspireren door moestuinen. Adriaen Coorte maakte bijvoorbeeld prachtige stillevens van geoogste groenten en fruit. Asperges, aalbessen, aardbeien, abrikozen, kruisbessen, perziken… hij legde ze op zo’n bescheiden en intieme manier vast dat je hun smaak bijna door de verf heen kunt proeven.

Er is tot dusver helaas niet veel bekend over Coorte’s leven en het heeft ook bijna 300 jaar geduurd voordat men zijn werk begon te waarderen. Zelfs zijn precieze geboortedatum is niet bekend, wel dat hij leefde van ongeveer 1659 tot 1707 en dat hij werd geboren in IJzendijke in Zeeuws-Vlaanderen. Verder vermoedt men dat hij rond 1680 een tijdje heeft gewerkt als assistent bij Melchior d’Hondecoeter in Amsterdam, een kunstschilder gespecialiseerd in afbeeldingen van vogels (een onderwerp dat in Coorte’s eerste schilderijen is terug te vinden).

Het enige schriftelijke document uit zijn leven is gevonden in de administratie van het Sint-Lucasgilde, de “vakbond voor kunstenaars” uit die tijd. Hierin staat dat Coorte rond 1695 een geldboete heeft gekregen omdat hij schilderijen probeerde te verkopen op de markt in Middelburg zonder lid te zijn van het gilde. Hij is na zijn vermoedelijke tijd in Amsterdam dus weer terug naar Zeeland gegaan. Hoe en waar hij daar heeft gewerkt en geleefd weet men echter niet en of hij een tuin had al helemaal niet.

Dat Coorte van groenten en fruit hield is daarentegen overduidelijk. Ik ken geen enkele andere kunstenaar die een onderwerp als asperges met zoveel tederheid weet neer te zetten. Maar of hij ze op zijn eigen menu had staan? Dit soort groenten en fruit werden in die tijd alleen bij de welgestelden geserveerd en zelfs daar beschouwde men ze als een delicatesse. Kwam Coorte uit een rijke familie? Droomde hij ervan om dit soort dingen te kunnen eten? Werkte hij ergens als tuinman? Bestudeerde hij z’n onderwerpen op de markt? Adriaen Coorte is de “mystery man” uit de Nederlandse kunstgeschiedenis. Maar één ding is zeker; hij had een bijzonder gevoelig en opmerkzaam oog voor detail en licht en het is jammer dat zijn schilderijen pas in de jaren ’50 van de vorige eeuw bekendheid kregen. Nu worden zijn kleine stillevens als meesterwerken beschouwd en voor enorme bedragen geveild, terwijl in de 17e, 18e en 19e eeuw vrijwel niemand belangstelling voor ze had.

Stadstuinieren 2015-03 Tekst: Stella Faber