De kunst van tuinieren – SABINE BOLK

“Ik plant ook diverse bloemen en kruiden om de bonen heen, zoals dille, salie, tijm en afrikaantjes, zodat insecten hun weg vinden naar mijn Hill of Beans en bonenziekte geen kans krijgt”

Hill of Beans: van bonentuin tot ecologisch kunstproject

Bonen zijn populair in elke moestuin: een gemakkelijk gewas, grote kans op een goede oogst en in heel veel soorten te telen. Maar we kenden nog niemand met een bonentuin, totdat we kennis maakten met de Hill of Beans van Sabine Bolk. Van april tot en met september volgde Stadstuinieren haar ecologische kunstproject.

Op een zonnige donderdagmiddag begin april word ik hartelijk begroet door Sabine Bolk en Freek van Ommeren. Freek is medebeheerder van de Kapeltuin in Breda, een buurttuin met een grote groep vrijwilligers, waar hij sinds 2013 vol enthousiasme tuiniert. Veel bloemen, vaste planten en een verscheidenheid aan groenten staan er dit jaar weer op de planning. Aan de voet van de kapel is het een idyllische plek in de stad. En een historische plek: de nu nog bestaande kapel en de toren van het Hooghuis zijn tussen 1504 en 1520 gebouwd.

 

Pure rassen

“Hill of Beans is een project waarbij ik verschillende bonen in de kapeltuin ga zaaien, met het doel om deze verscheidenheid uiteindelijk te oogsten en te verwerken in een kunsttapijt van bonen. Bij de aanschaf van de bonen heb ik dan ook nadrukkelijk gelet op de kleur en vorm. Verder heb ik vooral windbestuivers gekozen, om de rassen puur te houden”, zo legt Sabine uit. Ze weet er duidelijk meer van dan ik. Bonen die door kruisbestuiving en dus door insecten bevrucht worden, kunnen mengen met andere soorten. Wil je zelf bonen oogsten en bewaren om weer te zaaien, dan wil je dat alle eigenschappen in tact blijven. “Ik heb wel een mooie pronkboon aan het geheel toegevoegd”, vertelt Sabine, “Want om een mooi tapijt te maken, heb ik gewoon ook heel veel bonen nodig. De pronkboon produceert geweldig!”

Historie en sociaal leven

Terwijl Sabine en Freek mij op ontdekkingstocht meenemen door de Kapeltuin, passeren er een paar oude zwart-wit foto’s. In de jaren zeventig was dit stuk van de stad nog boerenland. Varkens wroeten aan de voet van de eeuwenoude kapel. Sabine betrekt de achtergrond van dit gebied ook in haar bonenproject door te kiezen voor een aantal heilige boontjes. Heel toevallig vinden we nog een varkentje, maar dat is waarschijnlijk overgesprongen van het naastgelegen kinderdagverblijf…

 

Boondag

Begin mei gaan de bonen van Sabine de grond in. Ze laat niets aan het toeval over. “Ik wist al dat je bonen na IJsheiligen moet planten”, aldus Sabine. “Toen ik mij hierover in ging lezen, stuitte ik op het Brabantse gezegde: Wie bonen wil eten, moet boon-man niet vergeten. De boonman slaat op Bonifatius, de laatste van de IJsheiligen, wiens naamdag op 14 mei valt. Dat is voor mij de boondag geworden.”

Terwijl Sabine in de weer is om de voorgeweekte bonen hun plek te geven, vertelt ze: “Ik plant ook diverse bloemen en kruiden om de bonen heen, zoals dille, salie, tijm en afrikaantjes, zodat insecten hun weg vinden naar mijn Hill of Beans en bonenziekte geen kans krijgt’, zo vertelt  “En natuurlijk bonenkruid, wat ook helpt bij het verteren van de bonen als je ze gaat eten. Ik vind het belangrijk om ecologisch te werk te gaan. Toen ik het Handboek voor ecologisch tuinieren van Velt van iemand kon lenen, raakte ik steeds meer in de ban van het natuurlijk tuinieren.”

“Sommige tuinders begrepen niet dat ik de bonen niet op ging eten, maar liet hangen. Nu ze het resultaat zien op het Oogstfeest, zijn ze allemaal heel betrokken en enthousiast”

Pronkbonen en fietswielen

Eind mei steken de eerste bonen hun groene blaadjes boven de grond. “Het was nog enorm koud voor de tijd van het jaar, dus je kunt je wel voorstellen dat ik enorm blij was toen mijn bonen ondanks alles opkwamen!” zo vervolgt Sabine. Om de bonen omhoog te leiden, gebruikt Sabine vooral de alombekende bamboestokken, maar ook een stel oude fietswielen. En er komt nergens lelijk plastic aan te pas: handgezaagde en beschilderde bordjes geven stijlvol de namen van de bonen aan. Een mobiel van oude bierdoppen moet de vogels op een afstand houden. Kortom: de Hill of Beans is veel meer dan een buurttuin met wat bonen.

Sabine werd door de Kapeltuin benaderd nadat Marlies al in 2007 haar rijsttapijten had gezien. “Marlies volgde mijn werk al langere tijd en het is een enorm compliment om op deze wijze gevraagd te worden. Normaal gesproken maak ik organische tapijten van bijvoorbeeld rijst. Ik koop mijn materiaal eigenlijk altijd in de supermarkt, de toko of de biologische winkel. Omdat ik toch al duurzamer te werk wilde gaan en mijn eigen materiaal wilde laten groeien, kwam het contact met de Kapeltuin echt op het juiste moment”, zo legt Sabine uit. “Bovendien is dan de cirkel rond: een echt seed-to-seed project.”

 

Oogstfeest

In september groeien de bonen uiteindelijk tot in de hemel: de fietswielen zijn volledig bedekt door de pronkbonen, de kruiden staan in bloei en de eerste bonen zijn geoogst voor het maken van het bonentapijt. Sabine is zichtbaar blij met het resultaat: “Het was even spannend toen een aantal planten bruin begon te worden. Ik wist niet of het een ziekte was, of de bonen te droog hadden gestaan of iets anders. Tuinieren blijft een hoop uitzoekwerk en ik moet nog veel leren, maar ik krijg nu ook echt zin om bij mijn huis een moestuin te beginnen.”

Als ik vraag hoe de bezoekers en de tuinders van de Kapeltuin tegen haar project aankeken, antwoordt Sabine: “In het begin waren ze best sceptisch. Ze begrepen nog niet goed wat ik ging doen. Ze vroegen waarom ik bijvoorbeeld alleen bonen ging zaaien en geen andere groenten. Toen ze mij beter leerden kennen, waren ze heel behulpzaam. Toch bleef ik wel een vreemde eend in de bijt. Sommige tuinders begrepen niet dat ik de bonen niet op ging eten, maar liet hangen. Nu ze het resultaat zien op het Oogstfeest, zijn ze allemaal heel betrokken en enthousiast.” Ook Freek is erg tevreden over het project van Sabine: “Het is in één woord geweldig! Sabine is erg minutieus en precies te werk gegaan. Ze heeft de geschiedenis van onze tuin ook heel erg mooi in beeld gebracht.”

Op het oogstfeest deelt Sabine tenslotte zakjes uit, die bezoekers zelf kunnen vullen met bonen uit het kunsttapijt. “Voor mijn gevoel is het project nu nog niet af. De tuin staat nog vol en de bonen gaan volgend jaar weer uitgezaaid worden. Dat is wel het mooie van het hele project, want ook de natuur blijft jaar in, jaar uit zijn gang gaan”, besluit Sabine.

 

Wie is Sabine Bolk?

Sabine studeerde af aan Kunstacademie Sint Joost in Breda, richting autonome kunst. Met veel doorzettingsvermogen startte ze haar loopbaan als zelfstandig kunstenares. Ze maakt regelmatig tapijten van zaden, die bijvoorbeeld na afloop opgegeten worden door vogels. Ook maakte ze tijdens het evenement Reclaim the Seeds een tapijt, waarvan daarna soep werd gemaakt. De natuur is een grote inspiratiebron voor al haar activiteiten. Ook organiseerde ze al twee keer in haar eigen woonwijk een voortuintjesverkiezing om de wijk te vergroenen.

Stadstuinieren 2015-06 Tekst en fotografie: Susan Lambeck