Start je moestuin: Groene voornemens

“Die warme hoek op je balkon is prima geschikt voor tomaten”

Start je eigen moestuin

Geïnspireerd door alle vrolijke verhalen rond stadstuinen, samen tuinieren en koks die met prachtige bossen kruiden en manden vol groenten de moestuin uitkomen, heb je besloten: “Ik ga dit ook doen!” Want je hebt voldoende tijd, of je wilt juist naast je drukke werk en huishouden een moment voor jezelf. Bovendien, opa of tante kon het, en die hadden er ook niet voor geleerd. Dus hoe moeilijk kan het zijn?”

Prima! Want het kan ook veel opleveren: verse oogst, buiten zijn, handen in de aarde en hoofd leeg, contact met het seizoen. Daarnaast heb je altijd een stoer verhaal met foto’s voor Facebook, twitter en pinterest, want naast kinderen en kleinkinderen, is de moestuin een geweldige bron voor ‘blije babbels’ en gedeelde smart.

Wat wil je ermee?

Om je kinderen in contact te laten komen met buiten en voedsel, heb je geen grote of hoogproductieve moestuin nodig. Als dat toch lukt, is het mooi meegenomen. Met aardbeien, worteltjes, stamsperziebonen en een paar veldkomkommers, heb je voldoende ‘werk’ om samen aan de slag te kunnen. Door het niet te groot(s) aan te pakken, houd je tijd over voor de madeliefjes in het gras, een torretje en een regenworm en een gat graven om te kijken waar die dan woont. Je hoeft geen expert te zijn om te beginnen en je weet toch pas na een eerste seizoen waar jullie blij van worden.

Voor het plezier

Als je zelf vaker buiten wilt zijn en een smakelijke of mooie oogst bijdraagt aan je lol in koken en eten, dan kan je moestuin misschien vooral mooi en makkelijk zijn. Grote potten en bakken op het balkon of op een terras, waartussen je dan met een wijntje geniet van de eigen pesto, salieboter en gesmoorde lente-uitjes.

Voor de oogst

Vind je dit maar een modieus beeld en wil je gewoon een deel van je eigen voedsel verbouwen, geniet je ervan dat je dat zelf kan doen en gaat het je ook echt om basisproducten zoals prei, aardappel, kolen en peen? Dán heb je wat meer grond nodig en moet je je echt verdiepen in een teeltplan, een gewasrotatie en de kwaliteit van je bodem.

Wat te telen?

Hoewel het werk in de tuin veel plezier geeft, is de oogst toch wel de slagroom op de appeltaart. Kies dus, vooral in het begin, gewassen die je echt graag eet, die bijzonder zijn voor je en die je niet zomaar overal kan krijgen. Ik en mijn kids zijn dol op smaakvolle komkommers en ’s winters veldsla en winterpostelein. Daarnaast wil ik kruiden, raapsteel en rucola, verschillende soorten knoflook en vind ik paarse boerenkool en palmkool mooi en lekker.

O ja, en aardbeien, veel aardbeien, en ook graag een paar bessen en frambozen en een paar bonenplanten zodat ik ’s zomers wekelijks een paar handen vol sperzie- of snijbonen kan oogsten.

Lathyrus of aardappelen?

Verse kruiden geven vaak een meervoudige oogst: veel soorten zijn mooi om te zien, we krijgen herinneringen en dromen van vakantie en reizen, en de geur maakt zowel koken als eten een feest. Sommige planten hebben ‘alles’ om in aanmerking te komen voor een plekje, zoals Oost-Indische kers, mooi, makkelijk, gezond én lekker. Bedenk dus wat jouw toppers zijn. Peultjes, radijs, sla, bietjes, rabarber? Ben je dol op geurende lathyrus op tafel, dan geeft deze plant vast meer plezier dan een krat vol aardappels, die in de week van oogsten net in de aanbieding bleek te zijn…

“Maak nu een lijstje met wat je graag eet en bekijk daarna pas wat er kan en wat anderen doen”

Verticaal tuinieren

Wanneer je niet veel ruimte (over) hebt in de tuin of op je terras of balkon, kan je vaak nog de lucht in. Je kan je muren gebruiken om druiven, kiwi of leifruit tegen te laten groeien, maar er kan veel meer, zoals plantenbakken aan je schutting, torens van emmers of potten, groeizakken, kuipen en een zelfgemaakte pallettuin. Er zijn allerlei systemen te koop die allemaal hun eigen voor- en nadelen hebben. Ook voor binnen heb je groeizakken en andere systemen. Wanneer je op de juiste plek ruimte hebt, met indirect zonlicht en voldoende water, kan je hiermee een stukje eetbare muur creëren.

Vruchtbare aarde

Centraal staat dat de meeste groenten en kruiden het best groeien wanneer ze voldoende aarde om hun wortels hebben, zodat deze niet uitdroogt én niet te heet wordt. Een systeem waarbij de aarde, zakken of potten in de zon hangen, zal dus voortdurend water moeten krijgen om productief te kunnen zijn. De aarde moet voldoende vruchtbaar zijn, zodat de voedingstoffen beschikbaar zijn voor de plant om te groeien en smaak te ontwikkelen én de structuur moet zo zijn dat voldoende vocht vastgehouden kan worden. Wormenmest en goede compost zijn geweldige toevoegingen om dit te bereiken.

Stoken en draden

Verticaal tuinieren en hiermee het optimaal benutten van licht, warmte en ruimte is natuurlijk niet nieuw. In de ouderwetse moestuin zie je rijshout of netten voor de peultjes, erwten en kapucijners en stokken of draden voor de klimbonen. Een paar bonenplanten leveren trouwens wel meer op dan erwten en zijn langer productief. Dus wanneer je kiest voor meer opbrengst op minder ruimte, dan zet je (verschillende) stokbonen. In de professionele teelt in kassen worden komkommers en tomatenplanten meters hoog, terwijl de planten op de grond maar weinig ruimte innemen.

Ook wanneer je je eigen komkommers, augurken en tomaten langs draden omhoog leidt, heb je slechts het oppervlak van een flinke pot nodig om een heleboel vruchten te oogsten. Met name tomaten staan wel graag warm genoeg en onder een afdakje. De warme hoek op een balkon is hiervoor prima.

Binnen tuinieren

Geen buitenruimte of wil je ’s winters ook nog vers groen? De combinatie van licht en warmte is prima voor veel planten. Het probleem zit echter in de radiator die onder veel vensterbanken geplaatst is en die juist in de winter z’n werk doet. De warmte in combinatie met de warme luchtstroom zijn vaak de oorzaak van uitdroging en te snelle groei, dus slappe planten.
In het voorjaar, vanaf maart, kan je je zaaigoed geweldig goed laten kiemen.

Snel daarna moeten de kiemplantjes op een koelere plek verder groeien en afharden om naar buiten te kunnen. Tomaten, paprika en pepers kunnen na het kiemen wat langer in de vensterbank opgroeien. Deze warmteminnaars worden ook binnen een stevige plant.

Je kan de snelle groei ook als een voordeel zien! Je zaait dan tuinkruiden en bladgroenten in een bak in de vensterbank en eet deze in het winterseizoen, gewoon zoals ze worden, klein, mals en makkelijk.

Kiemen

Ook leuk en makkelijk zijn kiemen, die veel minder eisen stellen aan hun groeiomgeving. Alfalfa, tuinkers, mosterdzaad en radijskiemen kunnen goed binnenshuis worden gekweekt. Neem een glazen pot en vul hem met een koffielepel vol zaden. Laat ze een nachtje weken in water. Giet ze af en doe er daarna een stuk kaasdoek of een kunststof gaasje over dat je met een elastiek vastzet. Iedere dag spoelen.

Tip: Leuk om met de kinderen te proberen zijn popcornkiemen.

Telen in potten

Bij de teelt in potten is uitdroging het grootste gevaar, zowel binnen als buiten. Bij warm weer of een warme vensterbank moet je soms meerdere keren per dag water geven. Met een flinke plantenschaal onder de potten geef je een voorraadje water die de grond langzaam kan opnemen. Kleinere potten kunnen ook samen op een grote schaal of zelfs in een bak. De kwaliteit van je (pot)grond bepaalt het vochtvasthoudend vermogen. Ik heb nog geen mix in zakken gevonden die voldoet aan mijn wensen en meng dus zelf potgrond, soms cocosaarde, compost en zand.
Gebruik bij de keuze van je gewassen steeds je (stads-)boerenverstand. Een aantal groenten, zoals wortelgewassen, uien en prei, doet het niet goed in potten en veel sluitkolen hebben veel vocht, voeding en tijd nodig om een echte kool op te leveren. Kies in kleinere potten dus bij voorkeur groenten met een korte groeiperiode en een bovengrondse oogst, zoals peulvruchten, snijbiet en bladgewassen als sla en rucola. Kruiden zijn minder veeleisend en dus erg geschikt.

Wanneer beginnen?

Ongeduldige tuiniers worden al bij de eerste zonnige dagen bevangen door de zaaikoorts. Je kan vanaf begin maart binnen al het een en ander voorzaaien en buiten wat snoeiwerk doen, maar met ‘het echte werk’ kan je beter nog even wachten. Na 21 maart zijn de dagen weer langer dan de nachten en dat is een logische start van een nieuw tuinseizoen.

Je kan al wel wat eerder beginnen met de voorbereidingen voor een goed moestuinjaar. De winterbedekking kan van de plantenbedden af, zodat de zon de aarde kan opwarmen. Als de nachten nog erg koud zijn, dan laat je het dekbedje er beter nog even op. Zandgrond warmt eerder op dan kleigrond en hier kan je vroeg beginnen met zaaien. Waar de grond voldoende opgewarmd is, kunnen er al snel peulen, erwten of tuinbonen de grond in en later ook raapsteel en spinazie. Een kleigrond blijft langer nat en koud en heeft meer tijd nodig om je zaden de juiste omstandigheden te bieden. Als je helemaal nieuw begint dan moet je vooraf afplaggen, inrichten, spitten en compost inwerken.

Wanneer je in potten teelt, kan je nu al op zoek naar nieuwe kuipen, blikken en bakken. Let daarbij op dat de aarde in grote potten koeler en dus ook langer vochtig blijft. Stenen potten zijn mooi, maar laten veel vocht verdampen.

Ook kan je alvast een schets maken van je teeltplan, zodat je weet wat je kwijt kan en straks niet te veel koopt of voorzaait.

Handige hulpmiddelen

Handige hulpmiddelen om te onthouden wat wanneer gedaan kan worden, zijn de twee kalenders van Velt. De moestuinkalender geeft voor een gemiddeld jaar aan wat wanneer gedaan kan worden. De fenologische kalender kijkt naar de ontwikkeling van wilde planten in de natuur, zodat je kan inschatten wat je kan planten en zaaien. Vooral in onregelmatige jaren is dit behulpzaam én je gaat er nog beter door om je heen kijken. Je blijkt dan sla in de open lucht te kunnen planten wanneer de sleutelbloemen bloeien, want het gaat de plant om groeiomstandigheden en niet om data op de kalender. Op de moestuinkalender is ruimte genoeg om ook je eigen planning en je teeltresultaten, acties, waarnemingen én twijfels te noteren. Aan het eind van het jaar kan dit helpen bij het plannen van een volgend seizoen. De kalenders zijn gratis te downloaden. Zie www.Velt.be

Stadstuinieren 2015-06 Tekst: Taco IJzerman